سجاد رحیمی مدیسه

در چنین شرایطی، پدیده‌ای به نام «صنعت فرهنگ» به وجود می‌آید. کار صنعت فرهنگ این است که به اذهان عمومی و طبقات پایین‌تر جامعه یادآور شود که اگر فلانی سرمایه‌دار و موفق (برنده) است، نتیجه نظام سرمایه‌داری و نئولیبرالیسم نیست، بلکه نتیجه هوش سرشار اوست. در واقع سیاست‌های سرمایه‌داری که «عین» را از بین برده و تحت تسلط دارد، می‌کوشد که «ذهن» تو را نیز از آن خود کند. یعنی در حقیقت طبقات برنده از طریق ابزارهایی چون روانشناسی موفقیت، عرفان‌بازی، مافیای کنکور، تبلیغات تلویزیون و ابزارهای رسانه‌ای دیگر می‌کوشد همان‌طور که «عین» تو را از آن خود کرده، «ذهن» تو را نیز به تصرف درآورد. مثلا می‌گوید: «تو به کائنات فکر کن و برای آن انرژی مثبت بفرست، یقینا برنده خواهی بود»، مفهوم این جمله این است که من چون با کائنات هماهنگم، برای همین برنده هستم! در حالی که مساله واقعی این است که تو برنده‌ای، چون رابطه و رانت در اختیار داری، چیزی که مردم عادی به آن دسترسی ندارند! یک شخصی با هزار رانت و بخور بخور به کالیفرنیا رفته، بعد از آنجا برای ما «ارسال انرژی مثبت به کائنات» را تجویز می‌کند.

دلیل اقبال جامعه به افراد این‌چنینی، تولید سوژه مصرف‌گراست. ما از لحظه‌ای که فرزندمان را در مدرسه غیرانتفاعی ثبت‌نام می‌کنیم، به او یادآور می‌شویم که نهایت آمال و آرزوهای تو پورشه، آیفون ۱۲ و سامسونگ گلکسی است! ما دائما داریم شخصیتی می‌سازیم که تمام آرزوهایش در حیطه «مصرف» است. برای مصرف‌گرایی رویا لازم است. کسی که متخصص است، چون براساس وضعیت واقعی موجود صحبت می‌کند، به تو رویا نمی‌فروشد. او می‌گوید ضریب جینی در ایران ۴۰ است، پس روشن است که تو نمی‌توانی پورشه بخری. به تو می‌گوید در کنکور پزشکی مجموعا ۱۵۰۰ نفر پذیرفته می‌شوند، در حالی که یک میلیون نفر پشت کنکورند، پس احتمال قبولی تو بسیار اندک است. در حقیقت متخصص، انگیزه‌ای برای مشارکت در پروژه‌های مصرف‌گرایی را به تو نخواهد داد. در حالی که عارفان بزرگ کائنات و روان‌شناسان این‌چنینی صرفا رویا می‌فروشند. به چه کسی؟ به کسی که ما در مدرسه و خانه و جامعه‌مان او را مصرف‌گرا بار آورده‌ایم.

امثال آنتونی رابینز مشغول فروختن رویا به بازندگان آمریکا هستند. اتفاقا این شخصیت‌ها در دو کشور بسیار رایج و زیاد هستند، یکی ایران و دیگری آمریکا.

در آمریکا نیز ۳۰ میلیون سیا‌ه‌پوست وجود دارد که همه‌شان می‌خواهند یک روز مایکل جکسون شوند و هیچ‌وقت هم نخواهند شد! ولی رویای مایکل جکسون شدن را می‌توان به این افراد فروخت و از آنها پول کلان برای کلاس‌های موسیقی گرفت. به همین دلیل در کشورهایی چون سوئد و نروژ، روانشناسی علمی است که حرف اول را می‌زند، نه روانشناسی موفقیت. چون اختلاف طبقاتی در آن کشورها زیاد نیست. در نروژ و سوئد طبقه برنده‌ای وجود ندارد. در حال حاضر در ایران ۹۳ درصد از کارمندان، دارای قرارداد موقت هستند و قرارداد موقت یعنی امنیت شغلی بسیار پایین. یعنی همان نئولیبرالیسم.

یعنی برنده که بساز و بفروش و پزشک است، آینده‌ای صدبرابر تامین‌شده‌تر از کسی دارد که از مغزش نان می‌خورد و همیشه باید نگران این باشد که یک روز کنار گذاشته خواهد شد! ایجاد صنعت فرهنگ، حاصل سرمایه‌داری است. صنعت زردی که دائما به بازنده‌ها مخدر روانی تزریق می‌کند تا اعتراض نکنند. بازنده‌ای که دائما به او مثبت بودن را توصیه می‌کنی، درواقع داری به او مخدر می‌زنی، چراکه این شخصیت درد دارد. مگر آن کسانی که دهک بالای جامعه هستند، اصلا نیاز به روانشناسی موفقیت دارند؟! شما چندتا بساز و بفروش تهران را می‌شناسید که در کلاس‌های روانشناسی موفقیت شرکت کند؟ آنها در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند یا می‌روند کلاهبرداری و دلالی را یاد می‌گیرند؟ مساله این است که با رابطه می‌توان وام گرفت نه با روانشناسی موفقیت! می‌دانید که سالانه یک میلیارد کتاب روانشناسی موفقیت در جهان فروخته می‌شود؟ به نظر شما یک میلیارد نفری که این کتاب‌ها را می‌خرند، موفق می‌شوند یا آن ۱۰ نفری که این کتاب‌ها را می‌فروشند؟! جالب است که هرچه حجم بازنده‌ها افزایش می‌کند، تعداد فالوور این اشخاص زیادتر می‌شود، یعنی اینها با افزایش میزان بدبختی مردم پول درمی‌آورند.